Eski eşinize kavga çıkarmadan nasıl yazabilirsiniz?

Eski eşinizden hafta sonu değişikliği ya da krampon parasının yarısı gibi sıradan bir şey isteyeceksiniz. Bir önceki mesajın nereye vardığını hatırladığınız için bu mesajı üç kez yazıp sildiniz. İşin büyük kısmı birkaç basit kurala bağlı. Mesajda tek konu ve cevap tarihi belli tek bir soru olur, geçmişe hiç girilmez, sert bir cevap gelirse ne yapacağınızı da önceden bilirsiniz.

Bu kurallar zor birini makul birine çevirmez, yalnızca ona kavga edecek daha az malzeme bırakır.

İki satırlık mesaj neden kavgaya dönüyor?

Aynı odada konuşurken ses tonunuz ve yüzünüzdeki ifade ne demek istediğinizi karşınızdakine anlatır. Mesajda ikisi de yoktur. “Pazar günü vaktinde gelebilir misin?” diye yazarken bu cümle size gayet makul gelir. Yorgun ve eleştiri bekleyen biri aynı cümleyi “Hep geç kalıyorsun” diye okur.

WhatsApp’ın kendine has gerilimleri de var. Mavi tikler yanmış ama cevap gelmemiş. Karşı taraf “çevrimiçi” görünüyor ama size yazmıyor, ekranın üstünde “yazıyor…” belirip kayboluyor, siz de telefonun başında bekliyorsunuz. Ayrılıktan sonra bunların her biri bir şey ifade etmeye başlar, o anlamı da çoğu zaman siz yüklersiniz. Sildiğiniz mesaj da çoktan okunmuş ve ekran görüntüsü alınmış olabilir.

Her mesajda tek konu ve tek soru olsun

Önce ne istediğinizi tek cümleyle yazın. Sonra mesajı aşağıdaki maddelere göre gözden geçirin.

1. Her mesajda tek konu olsun. Diş hekimi randevusunu ve doğum günü partisini iki ayrı mesajda yazın.
2. İlk satıra çocuğun adını ve konuyu “Deniz / diş hekimi / 3 Mart” biçiminde yazın. WhatsApp’ta konu satırı yok ama sohbette arama var. Haziranda “yaz okulu” diye aradığınızda neye anlaştığınızı böyle bulursunuz.
3. Net bir soru sorun. “Ne dersin?” uzun bir cevaba davetiye çıkarır. “Cuma günü Deniz’i 17.00 yerine 16.00’da alabilir misin?” sorusuna ise evet ya da hayır diye cevap verilir.
4. Gerekçesiyle birlikte bir tarih verin. Örneğin “Çarşambaya kadar haber verebilir misin, kaydı ona göre yaptıracağım” diye yazabilirsiniz.
5. Evet demeyi kolaylaştırın. İki seçenek sunun ya da cevap gelmezse ne yapacağınızı yazın.

Para ayrı mesajda konuşulur. Okul gösterisini haber verdiğiniz mesajın sonuna masraf talebi eklerseniz konuşma paraya döner, gösteri unutulur. Nafakanın geç yatmasını da çocuğun karnesiyle ilgili mesaja eklemeyin. Ödeme düzenli aksıyorsa avukatınızla konuşun.

Okul değiştirmek gibi zor konular yazıyla iyi yürümez. Böyle bir konuda görüşme önerin ve kimse hazırlıksız yakalanmasın diye gündemi önceden yazın. Eski eşinizle buluşmak size güvenli gelmiyorsa yazışmaya devam edin.

Sesli mesaj göndermeyin. Sesinizdeki gerginlik kelimelerinizden fazlasını anlatır, kayıtta geçen bir tarihi aylar sonra bulmak için de hepsini baştan dinlemeniz gerekir. Neye anlaştığınızı ileride bulabilmeniz gerekeceği için süreli mesajları da açmayın.

Cevap süreleri için baştan anlaşın

Cevap süresinde baştan anlaşırsanız bir gün ses gelmemesi bir şey ifade etmez. Sayıları kendinize göre ayarlayın, nöbetli çalışan biri daha uzun bir süre isteyebilir. Başlangıç için aşağıdaki kurallar iş görür.

• Cevap “Perşembeye kadar söylerim” olsa bile rutin sorulara 24-48 saat içinde cevap verilir.
• Acil bir durumda önce telefon edilir, ayrıntı sonra yazılır.
• Saat 22.00’den sonra mesaj gönderilmez. Gece yarısı yazmadan duramıyorsanız notlara yazın, sabah 8’de gönderin.

Mavi tikler sizi geriyorsa ikinizin de okundu bilgisini kapatmasını konuşabilirsiniz. Böylece “Gördü ama cevap vermedi” diye geçen akşamlar azalır.

En sık yazacağınız mesajlar nasıl olmalı?

Aşağıdaki örneklerde eski eşiniz Murat’a, yani 8 yaşındaki Deniz ile 13 yaşındaki Ege’nin babasına yazıyorsunuz. Hafta sonunu değiştirmek istediğinizde şöyle yazabilirsiniz.

Hafta sonu değişikliği / 10 Ekim

Merhaba Murat, kız kardeşimin düğünü 10 Ekim Cumartesi günü yapılacak, o hafta sonu da çocuklar sende kalıyor. Hafta sonlarını değiştirebilir miyiz? Çocuklar 9-11 Ekim’de bende, 16-18 Ekim’de sende kalır. İki teslimi de ben yaparım. 25 Eylül’e kadar haber verebilir misin? Olmazsa sorun değil, o zaman yalnızca düğün günü öğleden sonrasını konuşalım.

Okul haberlerinin ikinize de doğrudan öğretmenden gelmesi en iyisidir. Bunun için ikiniz de sınıfın veli grubuna katılın. Aynı grupta olmak sizi geriyorsa öğretmenin mesajını kendi cümlelerinizle anlatmayın, olduğu gibi iletin.

Deniz / veli toplantısı / 20 Ekim

Merhaba Murat, Deniz’in veli toplantısı 20 Ekim Salı günü 17.30’da yapılacak. Öğretmenin mesajını altına aynen iletiyorum. Toplantıya birlikte de gidebiliriz, öğretmenle ayrı saatlerde de görüşebiliriz. Hangisini istediğini cuma gününe kadar yazar mısın?

Sağlık haberinde tanı, ilaç ve dozu, dikkat edilecek belirtiler ve kontrol tarihi olsun.

Ege / çocuk acil / kulak iltihabı

Merhaba Murat, Ege’nin bugün öğleden sonra kulağı ağrıdı, onu çocuk acile götürdüm. Orta kulak iltihabı çıktı. Salı akşamına kadar günde iki kez amoksisilin alacak. İlacın kutusu cuma günü çantasında olacak, eczacı dozu üstüne yazdı. Döküntü olursa doktora haber vermemiz gerekiyormuş. Cumartesi öğleden sonra ateşi düşmemişse yeniden kontrole gitmesi lazım.

Masraf talebini de ayrı bir mesajla gönderin. Masrafları nasıl bölüşebileceğinizi çocuğun masraflarını kavgasız paylaşmak yazısında anlattık.

Masraf / Deniz’in yüzme kursu

Merhaba Murat, Deniz’in güz dönemi yüzme kursu 3.600 TL tuttu, dekontu ekte gönderiyorum. Masrafları eşit bölüşmeye anlaştığımız için senin payına 1.800 TL düşüyor. 30 Eylül’e kadar gönderebilir misin? Teşekkür ederim.

Bazı şeyleri asla yazıya dökmeyin

Her mesajı bir gün bir hakimin okuyabileceğini bilerek yazın. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 199. maddesi elektronik ortamdaki verileri de belge sayıyor, WhatsApp yazışmaları da boşanma davalarında delil olarak sunulabiliyor. Avukat Begüm Gürel’in Yargıtay kararlarını derlediği yazıya göre mahkemeler bu yazışmaları çoğunlukla diğer delillerle birlikte değerlendiriyor ve sunan kişinin yazışmanın tarafı olmasını arıyor. Eski eşinizin telefonuna izinsiz girip aldığınız mesajlar ise hukuka aykırı delil sayılabilir, HMK’nın 189. maddesine göre böyle deliller dikkate alınmaz. Bu yol ceza sorumluluğu da doğurabilir.

Türk Medeni Kanunu’nun 324. maddesine göre ebeveynlerin her biri, diğerinin çocukla kişisel ilişkisini zedelemekten kaçınmak zorundadır. Velayet kendisine bırakılan ebeveyn kişisel ilişki düzenine uymazsa, çocuğun menfaatine aykırı düşmediği sürece velayet değiştirilebiliyor. Öfkeyle yazılmış “Çocuğu sana göstermem” cümlesi bu yüzden sandığınızdan ağır okunabilir.

Bu mesajları hakimden başka biri de okuyabilir. On yedi yaşına gelen çocuğunuz bir gün eski bir telefonda bu yazışmaları kaydırabilir.

Mesaj yazarken aşağıdaki kurallara uyun.

• Hakaret etmeyin, karşı tarafa yafta yapıştırmayın. “Narsist”, “psikopat” gibi amatör teşhisler de bu kapsama girer. Cümleleriniz “sen hep” ya da “sen hiç” diye başlıyorsa suçlamaya kaymışsınız demektir.
• Çocuğunuzun size içini dökerken söylediklerini delil gibi kullanmayın. “Deniz bana senin evine gitmek istemediğini söyledi” gibi bir cümle, Deniz’i sevdiği babasına karşı tanığa çevirir ve ona size bir şey anlatmamayı öğretir. Söyledikleri sizi endişelendiriyorsa çocuk doktoruyla ya da okulun rehber öğretmeniyle konuşun.
• Yarı şaka da olsa tehdit etmeyin. “Böyle devam edersen mahkemede görüşürüz” cümlesi de bir tehdittir.
• Avukat diliyle yazmayın, madde numarası vermeyin, söze “avukatım diyor ki” diye başlamayın. Karar önemliyse onu bir kez ve sade bir dille hatırlatın. Örneğin “Karara göre Ege yaz tatilinin ikinci yarısında bende kalacak” diye yazabilirsiniz.
• Geçmişi açmayın, bundan sonra ne olacağını yazın.
• Yazışmaya başka okurlar katmayın. Yeni eşiniz, anneniz ya da kız kardeşiniz bu yazışmaya karışmasın, eski eşinizin mesajlarının ekran görüntüsü de aile grubunda dolaşmasın. Babaanne ya da anneanne en iyi niyetle “Bir de ben yazayım” dese bile bu, yangına körükle gitmek olur.
• Vurgu yapmak için büyük harf kullanmayın. Büyük harfle yazılmış bir cümle bağırıyormuş gibi okunur.

Çocuğunuzu postacı yapmayın

“Babana söyle, saat beşte oradayım” demek size kestirme bir yol gibi gelebilir. Çocuk içinse bu, sevdiği iki insanın arasında durmak ve haberi verirken ikisinin de yüzünü kollamak demektir.

İngiltere’de aile mahkemesi süreçlerinden geçmiş gençlerin oluşturduğu Family Justice Young People’s Board, ebeveynlere verdiği önerilerde açıkça “Beni sizinle diğer ebeveynim arasında haberci olarak kullanmayın” diyor. Diğer evde ne konuşulduğunu da çocuktan öğrenmeye çalışmayın.

Christy Buchanan ve arkadaşlarının 1991’de Child Development dergisinde yayımlanan çalışmasında annesiyle babası ayrılmış 522 gençle, ayrılıktan dört buçuk yıl sonra telefonla görüşülmüş. Kendini annesiyle babasının arasında kalmış hisseden gençlerin uyumu daha kötüymüş, ebeveyn çatışması da uyumla yalnızca bu his üzerinden ilişkili çıkmış. Çalışmanın özeti haber taşımaktan ayrıca söz etmiyor, ama yetişkinlerin işini taşıyan çocuk arada kalmanın en çıplak halini yaşar.

Küçük çocuklar bu görevi çok ciddiye alır, gelen cevap öfkeliyse suçu kendinde arar. 8 yaşındaki Deniz eve “Babam okul gezisinin parasını senin ödemen gerektiğini söyledi” diye gelirse yükü onun üstünden alın ve ona şöyle deyin.

Söylediğin için sağ ol. Bunu büyükler halleder, babana ben yazarım. Sen bizim aramızda haber taşımak zorunda değilsin.

Ergenler bazı planlarını kendileri yapabilir. 13 yaşındaki Ege, arkadaşında yatıya kalmak için babasından kendisi izin isteyebilir. Hafta sonu pazarlığı ise onun işi değil, ama diğer ev bunu ona yükleyebilir. Ege’ye kullanabileceği hazır bir cümle verin.

Baban para ya da hafta sonu programıyla ilgili bana bir şey iletmeni isterse “Anneme kendin yazar mısın?” demen yeterli. Bunun için sana kızmam.

Saldırgan bir mesaj gelirse ne yapmalısınız?

Mesajı bir kez okuyun ve telefonu bırakın. Acil değilse cevabı sabaha erteleyin, taslağı da yanlışlıkla gitmesin diye notlar uygulamasına yazın.

Bu mesaja cevap vermeniz gerekiyor mu?

ABD’deki High Conflict Institute’un ilk kuralı bu soruyu sormaktır. Mesajda gerçekten cevap isteyen kısmı (bir tarih, randevu ya da karar) bulun, iğnelemeleri görmezden gelin. Daha önce cevapladığınız bir talep yeniden gelmişse cevap vermeyin, verecekseniz de son cevabınızı kısaca tekrarlayın. Enstitü, boşanma örneklerinden birinde tehdit dolu bir mesaja hiç cevap vermemeyi öneriyor.

Bunun tek istisnası, ileride önem taşıyabilecek yanlış bir bilgidir. Örneğin eski eşiniz bir teslimi kaçırdığınızı iddia ediyorsa bu iddiayı bir kez ve tek cümleyle düzeltin.

Cevap gerekiyorsa BIFF yöntemini kullanın

BIFF yöntemi adını İngilizce brief (kısa), informative (bilgi veren), friendly (nazik) ve firm (net) kelimelerinin baş harflerinden alıyor. Enstitüden avukat ve terapist Bill Eddy, yöntemi saldırgan e-posta ve mesajlara cevap vermek için geliştirmiş. Cevabı kısa tutun. Uzun bir açıklama, karşı tarafa üstüne atlayacağı daha çok cümle verir. Kendinizi savunmaya ya da fikir beyan etmeye girişmeyin, yalnızca bilgi verin. Başa ya da sona nazik bir cümle koyun, sonra ya yazışmayı kapatın ya da iki seçenek sunup cevap için bir tarih verin.

Enstitü akıl vermekten (“Senin yapman gereken…”), azarlamaktan (“Abartıyorsun”) ve özür dilemekten de uzak durmanızı istiyor. Burada kastedilen, özellikle karşı tarafın duyguları için dilenen özürdür. “Geç kaldığım için özür dilerim” demek sıradan bir nezakettir. “Üzüldüysen özür dilerim” ise suçu üstlenmek gibi okunabilir.

Bir suçlamaya nasıl cevap verirsiniz?

Bu örnekte başka bir aileye bakalım. Selin, 6 yaşındaki kızınız Zeynep için perşembe akşamı saat 21.40’ta size şu mesajı gönderiyor.

Pazar günü YİNE 25 dakika geç kaldın. Zeynep montuyla pencerenin önünde ağlayarak bekledi. Basit bir teslimi beceremiyorsan belki de sana hiç gelmemeli. Bunu avukatıma da söyleyeceğim.

İçinizden şöyle bir cevap göndermek geliyor.

Çevre yolunda kaza vardı, mesajlarını okusan bilirdin. Sen mart ayında bir saat geç kaldığında sesimi çıkarmadım. Avukatına ne istersen anlat.

Cuma sabahı ise BIFF yöntemiyle şu cevabı gönderiyorsunuz.

Günaydın Selin, Zeynep’in üzüldüğünü yazdığın için teşekkür ederim, geç kaldığım için de özür dilerim. Çevre yolunda kaza vardı, 16.50’de gecikeceğimi mesajla yazmıştım. Bundan sonra 10 dakikadan fazla gecikeceksem mesaj atmak yerine arayacağım. Pazar 17.00’de görüşürüz.

Bu cevapta yalnızca gecikme için özür diliyorsunuz. Mesajda Selin’in kontrol edebileceği tek bir bilgi ve bir değişiklik önerisi var, avukat lafına ise hiç girilmiyor. Selin, Zeynep’i size vermemeye kalkarsa bunu mesajla çözmeye uğraşmayın, avukatınıza gidin.

Öfkeyle yazdığınız bir talebi nasıl düzeltirsiniz?

Şimdi de Murat’a öfkeyle yazdığınız bir taslağa bakalım.

Ege YİNE astım spreyi olmadan döndü. Çocuğun astımı var, senin evde neler oluyor bilmiyorum ama bu CİDDİ bir şey. Senin umurunda olmadığı belli. Bir daha olursa ben de ne yapacağımı bilirim.

Göndermeden önce mesajı şöyle düzeltebilirsiniz.

Ege / astım spreyi

Merhaba Murat, Ege pazar günü mavi spreyi olmadan döndü. Sende kalmış mı, bir bakar mısın? Kalmışsa yarın okula bırakabilir misin? Bir daha olmasın diye Dr. Aydın’dan ikinci bir sprey yazmasını isteyeceğim, böylece her evde bir tane olur. Sana da uyarsa cumaya kadar yazar mısın? Haber gelmezse ben ayarlarım. Teşekkür ederim.

Taslaktaki endişe yerinde, ikinci metin de onu koruyor. Metinden yalnızca Murat hakkındaki hüküm çıkıyor. Murat’ın cevap vereceği tek kısım da zaten oydu.

Yazışma artık işe yaramıyorsa ne yapabilirsiniz?

Basit bir soru on mesaj sürüyorsa ya da çocuğunuz neden kavga ettiğinizi soruyorsa, cümleleri düzeltmek tek başına yetmez.

Önce kanalı daraltın. Her şey için tek bir yer belirleyin, WhatsApp’ı da yalnızca teslim saatini teyit etmeye ve acil durumlara bırakın. Bazı ebeveynler bunun için bir ortak ebeveynlik uygulaması kullanıyor. Bu blogun arkasındaki Lullia da mesajları sunucu saatiyle kaydediyor ve düzenlenmelerine ya da silinmelerine izin vermiyor. Başka neleri kayda geçirmeniz gerektiğini ortak ebeveynlikte neyi kayda geçirmeli yazısında anlattık.

Sonra üçüncü birini devreye sokun. Bir aile danışmanıyla ya da avukatlarınız aracılığıyla hangi kanalı kullanacağınızı, kaç saat içinde cevap vereceğinizi ve hangi konuları buluşup konuşacağınızı yazıya dökün. Anlaşmalı boşanıyorsanız bu kuralları protokole eklemeyi avukatınıza sorabilirsiniz. En resmi mesajlar bile kavgaya dönüyorsa paralel ebeveynlik doğrudan teması çocukların gerçekten ihtiyaç duyduğu kadarına indirir.

Mesajlar sizi ya da çocukları tehdit ediyorsa, eski eşinizden korkuyorsanız üslup ikinci planda kalır. Tehditlere cevap vermeyin. Ekran görüntüsü alın, sohbeti silmeyin, kopyasını telefonun dışında bir yerde de saklayın.

6284 sayılı Kanun’a göre hakim, şiddet uygulayan kişinin sizi telefonla, mesajla ya da başka bir yolla rahatsız etmemesine karar verebilir. Adalet Bakanlığının uygulama kılavuzuna göre ısrarlı barışma girişimi bile bu kararın ihlali sayılabiliyor. Bu kararı karakoldan, jandarmadan, savcılıktan ya da doğrudan aile mahkemesinden isteyebilirsiniz. Erkekler de bu korumadan yararlanabilir. Israrlı mesajlarla ciddi huzursuzluk ya da korku yaratmak da 2022’den beri TCK 123/A maddesinde ısrarlı takip adıyla ayrı bir suç olarak tanımlanıyor. Bu suç boşanılan eşe karşı işlenirse ceza ağırlaşıyor.

Şiddet gören ya da şiddet riski altındaki kadınlar ve çocuklar, ALO 183 hattından psikolojik, hukuki ve ekonomik konularda danışmanlık alabilir. 81 ilde 7 gün 24 saat çalışan Şiddet Önleme ve İzleme Merkezlerine (ŞÖNİM) de başvurabilirsiniz. Acil bir tehlike varsa 112’yi arayın. Kadınlar KADES uygulamasıyla tek tuşla ve konumlarını da göndererek 112’ye ulaşabiliyor.

Mesajı göndermeden önce son bir kez kontrol edin

• Mesajda tek bir konu mu var, ilk satırda çocuğun adı yazıyor mu?
• Net bir soru ve cevap için bir tarih var mı?
• İlk paragrafı silseniz bir şey kaybeder misiniz?
• Mesajda geçmişe ya da karşı tarafın karakterine dair bir şey var mı?
• Çocuğunuzun size söylediği bir sözü aktarıyor musunuz?
• Bunu bir hakim ya da büyüyünce çocuğunuz okusa rahat eder miydiniz?
• Saat 22.00’yi geçti mi? Geçtiyse mesajı notlara kaydedin, sabah gönderin.
• Sesli mesaj mı kaydediyorsunuz? Mesajı yazıyla gönderin.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık değildir. Durumunuz için bir aile hukuku avukatına danışın. Mahkeme kararınızda ya da boşanma protokolünüzde iletişime dair kurallar varsa önce onlar geçerlidir.